Νησιά Αιγαίου

Νησιά Αιγαίου

  1. Κυκλάδες:
    Οίνοι ΠΟΠ: ΠΟΠ Σαντορίνη, ΠΟΠ Πάρος, ΠΟΠ Malvasia Πάρος
    Οινοι ΠΓΕ: ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος, ΠΓΕ Κυκλάδες, ΠΓΕ Θαψανά

  2. Δωδεκάνησα:
    Οίνοι ΠΟΠ: ΠΟΠ Ρόδος, ΠΟΠ Μοσχάτος Ρόδου
    Οίνοι ΠΓΕ: ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος, ΠΓΕ Δωδεκάνησα, ΠΓΕ Κώς

  3. Νησιά Βορείου Αιγαίου:
    Οίνοι ΠΟΠ: ΠΟΠ Σάμος, ΠΟΠ Λήμνος, ΠΟΠ Μοσχάτος Λήμνου
    Οίνοι ΠΓΕ: ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος, ΠΓΕ Λέσβος, ΠΓΕ Χίος, ΠΓΕ Πλαγιές Αμπέλου, ΠΓΕ Ικαρία

Το αρχιπέλαγος του Αιγαίου, με τα αμέτρητα νησιά του είναι πατρίδα πολλών σπουδαίων terroirs, μοναδικών ποικιλιών σταφυλιών και ξεχωριστών στυλ κρασιών. Οι άνεμοι, το ‘οπλοστάσιο’ των σπάνιων γηγενών ποικιλιών και η ποικιλομορφία των εδαφών, που σχηματίστηκαν βίαια μετά από σεισμούς και εκρήξεις ηφαιστείων, είναι καθοριστικοί παράγοντες στη παραγωγή κάποιων από τα πιο ιδιαίτερα και πιο απολαυστικά κρασιά σε όλο τον κόσμο. Η αμπελουργία εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό παραδοσιακή, καθώς ελάχιστοι αμπελώνες είναι μηχανοποιημένοι, ενώ συχνή είναι η διαμόρφωση αναβαθμίδων (πεζούλες), για την αποφυγή της διάβρωσης και την εξοικονόμηση του λιγοστού βρόχινου νερού. 

Μεταξύ των νησιών του νοτίου Αιγαίου, εξέχουσα θέση στην αμπελοκαλλιέργεια έχει η Σαντορίνη με το μοναδικό φυσικό της περιβάλλον αλλά και τα νησιά της Πάρου και της Ρόδου. Στον βορρά, Σάμος και Λήμνος είναι διάσημες αμπελουργικές ζώνες από πολύ παλιά μέχρι σήμερα για τα περίφημα γλυκά κρασιά τους.

Κυκλάδες

Το ηφαιστειογενές νησί της Σαντορίνης βρίσκεται στην καρδιά του Αιγαίου. «Γεννημένο» μέσα από μια σειρά μεγάλων ηφαιστειακών εκρήξεων σε όλη την ιστορία του, είναι δύσκολο να βάλει κάποιος σε λέξεις τη συγκλονιστική ομορφιά του. Η Σαντορίνη έχει μακρόχρονη παράδοση στην οινοποίηση, που φτάνει πίσω στην προϊστορική εποχή, η οποία αποδεικνύεται στις μέρες μας από τα παλιά, αυτόριζα, διαμορφωμένα σαν καλάθια, κλήματα, που σε πολλές περιπτώσεις η ηλικία τους ξεπερνάει τα 200 έτη. Λόγω των αμμωδών ηφαιστειακών εδαφών, η Σαντορίνη είναι ένα νησί που δεν έχει προσβληθεί από τη φυλλοξήρα, γεγονός που καθιστά τον αμπελώνα της έναν από τους παλαιότερους στον κόσμο. Επειδή το νησί κατακλύζεται από ισχυρούς ανέμους, οι καλλιεργητές έχουν αναπτύξει δύο μοναδικά συστήματα διαμόρφωσης των κλημάτων για να προστατεύουν τα αμπέλια τους, την «κουλούρα» που μοιάζει με καλάθι και ή το «κουλουράκι» που είναι σε μορφή χαμηλού κυπέλλου.

Καμία άλλη ελληνική ποικιλία δεν έχει επαινεθεί τόσο πολύ από τους επαγγελματίες του κρασιού σε όλο τον κόσμο, όσο το Ασύρτικο. Στην ΠΟΠ Σαντορίνη, παράγει ξηρά λευκά κρασιά που αποτυπώνουν εξαιρετικά την προέλευση τους και το terroir. Είναι γεμάτα δύναμη, με ορυκτότητα που παραπέμπει στην αλμύρα της θάλασσας και μεγάλη δυνατότητα παλαίωσης. Αν και δεν είναι αρωματικό, η ορυκτή δομή, το βάθος του φρούτου, η αυστηρότητα, μαζί με τα υψηλά επίπεδα οξύτητας και αλκοόλ, δίνουν στο Ασύρτικο από τη Σαντορίνη την έντονη και ξεχωριστή προσωπικότητά του. Κυριαρχεί στα χαρμάνια των ξηρών κρασιών ΠΟΠ Σαντορίνη, αποτελώντας τουλάχιστον το 75%, ενώ συμπληρώνεται από τις ποικιλίες Αθήρι και Αηδάνι σε ποσοστό μέχρι 25%. Πολλά από τα κρασιά όμως παράγονται από 100% Ασύρτικο. Για τα λιαστά γλυκά κρασιά (φυσικώς γλυκά ή με ενίσχυση) χρησιμοποιείται η παραδοσιακή ένδειξη Vinsanto. Αυτά τα κρασιά παράγονται κυρίως από Ασύρτικο και Αηδάνι, ωστόσο επιτρέπεται μια σειρά από άλλα τοπικά λευκά σταφύλια. Τα τρυγημένα σταφύλια που προορίζονται για το Vinsanto απλώνονται πάνω σε ψάθες στους αμπελώνες και αφήνονται να αφυδατωθούν κάτω από τον ήλιο, συμπυκνώνοντας έτσι τα σάκχαρα, τα αρώματα και τις γεύσεις τους. Τα Vinsanto συγκαταλέγονται ανάμεσα στα καλύτερα επιδόρπια κρασιά όλου του κόσμου. Εμφανίζουν κεχριμπάρι-καφέ χρώμα, είναι λαχταριστά γλυκά αλλά ισορροπημένα λόγω της υψηλής οξύτητας, και σύνθετα, με επίμονα αρώματα αποξηραμένων φρούτων, μελιού, καραμέλας, καφέ, ξηρών καρπών και μπαχαρικών.

Στον αμπελώνα της Σαντορίνης κυριαρχεί το Ασύρτικο, ωστόσο καλλιεργείται ένα μικρό ποσοστό από άλλες λευκές ή ερυθρές ποικιλίες. Αυτά τα κρασιά μπορούν να αναγράφουν την ποικιλία στην ετικέτα και να φέρουν την ονομασία ΠΓΕ Κυκλάδες ή ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος.

Το νησί της Πάρου είναι ένας δημοφιλής τουριστικός προορισμός στην καρδιά του Αιγαίου. Το κεντρικό τμήμα του νησιού είναι λοφώδες και σε όλο το νησί υπάρχουν διάσπαρτα αμπέλια. Η ΠΟΠ Πάρος επιτρέπει την παραγωγή νόστιμων λευκών κρασιών από 100% Μονεμβασιά και ερυθρών, τα οποία παράγονται από συνοινοποίηση της βαθύχρωμης ερυθρής Μανδηλαριάς και της λευκής Μονεμβασιάς. Στην Πάρο θεσπίστηκε μία δεύτερη ονομασία ΠΟΠ, η ΠΟΠ Malvasia-Πάρος, που επιτρέπει την παραγωγή γλυκών κρασιών που παλαιώνουν σε βαρέλι, από ανάμιξη λιαστών σταφυλιών Μονεμβασιάς με λίγο Ασύρτικο (έως 15%). Η Μονεμβασιά και η Μανδηλαριά κυριαρχούν στους αμπελώνες, ωστόσο στην Πάρο καλλιεργούνται και άλλα σταφύλια όπως το Ασύρτικο και η Μαλαγουζιά, τα οποία φέρουν την ένδειξη ΠΓΕ Κυκλάδες, ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος ή την τοπική ΠΓΕ Θαψανά.

Η Τήνος είναι επίσης ένα ανερχόμενο νησί στην οινική σκηνή που, λόγω της μακροχρόνιας κληρονομιάς και του πλούτου των γηγενών ποικιλιών, προσέλκυσε αρκετούς παραγωγούς. Εδώ, το Μαυροτράγανο, το Ασύρτικο καθώς και οι αυτόχθονες ποικιλίες Άσπρο Ποταμίσι και Μαύρο Ποταμίσι, αλλά και άλλες αφανείς ποικιλίες, παράγουν ενδιαφέροντα κρασιά που φέρουν τις ονομασίες ΠΓΕ Κυκλάδες ή ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος.

Πλέον πολλά ακόμα νησιά των Κυκλάδων, όπως η Σύρος και η Μήλος διαθέτουν οργανωμένα οινοποιεία παράγοντας κρασιά που φέρουν τις ενδείξεις ΠΓΕ Κυκλάδες ή ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος.

Νησιά Βορείου Αιγαίου

Στην ποικιλία Μοσχάτο οφείλονται μερικά υπέροχα γλυκά κρασιά, κυρίως στα νησιά της Σάμου, της Λήμνου, αλλά και στη Ρόδο. Η ΠΟΠ Σάμος, στο Βόρειο Αιγαίο είναι μια ιστορική ονομασία και το Λευκό Μοσχάτο κυριαρχεί στις φυτεύσεις για την παραγωγή του αποκλειστικά γλυκού κρασιού ΠΟΠ Σάμος. Παράγονται πολλοί τύποι κρασιών, από φυσικώς γλυκά κρασιά προερχόμενα από λιάσιμο των σταφυλιών μέχρι και ενισχυμένα με υψηλότερο αλκοόλ και έντονο ποικιλιακό χαρακτήρα. Τα στυλ κυμαίνονται από νεαρά ενισχυμένα, χωρίς βαρέλι, ενισχυμένα, με έντονα τα αρώματα της ποικιλίας, έως και πολύπλοκα κρασιά που έχουν ωριμάσει σε δρύινα βαρέλια αποκτώντας ώριμο και σύνθετο χαρακτήρα. Και τα δύο στυλ συγκαταλέγονται στα καλύτερα γλυκά κρασιά της Ευρώπης. Κάποιες ξηρές εκδοχές τις ποικιλίας, προέρχονται συνήθως από πιο ορεινούς αμπελώνες και φέρουν την ένδιεξη ΠΓΕ Πλαγιές Άμπελος ή ΠΓΕ Αιγαίο Πέλαγος. Είναι φρέσκα, έντονα, δροσιστικά και με εκρηκτικά αρώματα.

Η Λήμνος είναι το δεύτερο σημαντικότερο οινοπαραγωγικό νησί του Βορείου Αιγαίου, με το Μοσχάτο Αλεξανδρείας να κυριαρχεί στους αμπελώνες. Το ΠΟΠ Μοσχάτο Λήμνος επιτρέπει την παραγωγή υπέροχων λευκών γλυκών κρασιών από 100% Μοσχάτο Αλεξάνδρειας. Από την άλλη, η ΠΟΠ Λήμνος εστιάζει στην παραγωγή ξηρών κρασιών από Μοσχάτο Αλεξανδρείας, καθώς και ερυθρών, ξηρών ή γλυκών κρασιών. Το Λημνιό είναι η πιο φυτεμένη ερυθρή ποικιλία. Χρησιμοποιείται αποκλειστικά στα ξηρά ερυθρά ΠΟΠ Λήμνος και με την προσθήκη ενός μικρού ποσοστού (10%) σε Μοσχάτο Αλεξανδρείας για τα γλυκά στυλ.

Η Ικαρία, η πατρίδα του Πράμνιου Οίνου της αρχαιότητας, είναι ένα ορεινό νησί και το υψόμετρο φτάνει μέχρι τα 800 μέτρα παράγει κρασιά που βασίζονται στις αιγαιοπελαγιτικες ποικιλίες με πιο σημαντικές το ερυθρό Φωκιανό και το λευκό Μπεγλέρι. Τα κρασιά αυτά μπορούν να φέρουν την ένδειξη ΠΓΕ Ικαρία. Στην ΠΓΕ Λέσβο που βρίσκεται στο ομώνυμο νησί καλλιεργείται στα ηφαιστιογενή εδάφη το σπάνιο Χυδηριώτικο. Η Χιος που ήταν γνωστή για τον Αριούσιο οίνο της αρχαιότητας, σήμερα έχει μικρή οινοπαραγωγή και τα κρασιά μπορούν να φέρουν την ένδειξη ΠΓΕ Χίος.

Δωδεκάνησα

Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκανήσων και το σημαντικότερο από άποψη παραγωγής κρασιού. Εδώ υπάρχουν δύο διαφορετικές ΠΟΠ αλλά όπως σε όλα τα Δωδεκάνησα υπάρχει η ΠΓΕ Δωδεκάνησος. Οι ορεινοί αμπελώνες είναι πιο δροσεροί, με το υψόμετρο να μετριάζει τη ζέστη του καλοκαιριού. Το Αθήρι, μια ιστορική αιγαιοπελαγίτικη ποικιλία, κυριαρχεί στη Ρόδο, παράγοντας φρουτώδη, απαλά και ήπια σε αρώματα κρασιά. Κάποιες εμφιαλώσεις που προέρχονται από αυτόριζους, παλιούς αμπελώνες που είναι διαμορφωμένοι σε κύπελλο εμφανίζουν έντονα ορυκτό χαρακτήρα.

Τα λευκά κρασιά ΠΟΠ Ρόδος παράγονται κυρίως από Αθήρι, με μικρά ποσοστά Μαλαγουζιάς και Ασύρτικου. Τα ερυθρά και τα ροζέ ΠΟΠ Ρόδος παράγονται από Μανδηλαριά (Αμοργιανό). Τα κρασιά ΠΟΠ Μοσχάτος Ρόδου παράγονται από τον συνδυασμό του Λευκού Μοσχάτου με το Μοσχάτο Τράνι (παραλλαγή του μικρόρωγου Μοσχάτου), είτε με λιάσιμο των σταφυλιών είτε με ενίσχυση του μούστου. Η Ρόδος για χρόνια αποτελεί κορυφαία πηγή ελληνικών αφρώδων οίνων που έχουν υποστεί δεύτερη ζύμωση στη φιάλη. Ωστόσο, κάποια από τα διάσημα αφρώδη κρασιά της παράγονται και με τη μέθοδο της δεξαμενής. Τόσο τα λευκά όσο και τα ροζέ αφρώδη κρασιά, αν ακολουθούν τις προδιαγραφές, μπορεί να φέρουν την ένδειξη ΠΟΠ Ρόδος στην ετικέτα.

Στην Κω οι αμπελώνες της βρίσκονται κυρίως στους πρόποδες του όρους Δίκαιο και παράγονται κρασιά από ποικιλίες όπως το Ασύρτικο, το Αθήρι, η Μαλαγουζιά, το Chardonnay, το Cabernet Sauvignon και το Grenache Rouge, που μπορούν να φέρουν την ένδειξη ΠΓΕ Κως.